YazıPortal Resmi İnternet Sayfasıdır
İlişkili içerikler
Ümit ÖZDEMİR / 12.11.2026
Perde Memik’in manifestosuyla açıldı. Star Wars Andor dizisinde “Tiranlık sürekli çaba gerektirir. Kırılır, sızar. Otorite kırılgandır. Baskı, korkunun maskesidir. Bunu unutmayın…” sözleri yaklaşmakta olan mavi tsunaminin popüler kültürdeki karşılığı oldu. Sıradan bir köylü olan Nemik’in bu bilgece sözleri, sınıf düşmekte olan küçük burjuvazinin ve işlerini geri kazanırım umuduyla Cumhuriyetçilere oy yağdıran rusbelt kuşağını Fight Oligarchy ve No Kings eylemlerinde birleştirdi. Eylem dalgası, DP’nin sol kanadında DSA’yı yeniden örgütlerken 5 Kasım ara seçimlerinin objektif koşullarını hazırladı.
Bilmeyenler için belirtelim popüler kültürün bütün göstergeleri 21. yüzyıl siyasal hareketlerinin önemli bir bileşenidir. Türkiye’de 19 Mart darbesine karşı başlatılan direnişte Pikaçu’nun, Paris Gen-Z kuşağının isyanında Pembe Panter’in ortaya çıkması tesadüf değil, uyuşturma işlevi gören popüler kültür ikonlarının isyan anlarında isyanın göstergelerinden birine dönüşür.
Bir nefret paratoneri olarak Trump ve aşırı sağ hareketlerin yenilgisi, İran Savaşı’nın daha da görünür kıldığı sınıfsal çelişkilerin varlığında biçimlendi. 1973 Yom Kippur Savaşı neoliberalizmin doğumunu hazırlayan koşulları olgunlaştırırken, 2026 ABD-İsrail-İran savaşı ise neoliberalizmden nasıl çıkarız, çıkarsak nereye çıkmalıyız tartışmalarını derinleştirdi.
Fransız Tezi: Çıkış Var Sosyal Adalet ve kesintisiz reform
Jean Luc Melenchon önderliğindeki Boyun Eğmeyenler hareketi büyük bir meydan okumayla çıkış yolunu tarif etti. İçinde Servet vergisi, Nükleer enerjiden Çıkış, Yeşil enerji ağırlıklı altyapıya geçiş ve en önemlisi NATO’dan çıkış en önemli başlıkları oluşturuyor. Fransa’da getirilecek servet vergisi, AB’nin ağır ve sermaye yanlısı yaptırımlarla dolu vergi politikalarıyla çelişiyor. Olası bir Melenchon iktidarında AB’nin vergi politikalarından çıkış referandum konusu olabilir. Ya da Melenchon ve BE’nin vergi politika setiyle yoksulluğun daha da derinleştirilmesine hizmet eden liberal politikalar teşhir edilebilir. Fransa’da gerçekleşen ayaklanmaların Macron neoliberalinin servet vergisini kaldırması ve vergide adaleti yok etmesinin bir sonucu olduğu hatırlanırsa, Melenchon ve BE’nin sol tutumu çok daha netleşecektir. İspanya ile başlayan kesintisiz reform sosyal adalet politika setini sahada test etme pratikleri, Fransa’da da karşılığını bulabilir. Neoliberalizmin tek alternatif olduğu palavrası, sol-halkçı alternatif gösterildiğinde, alternatifin olduğu pratik olarak kanıtlandığında başka ülkeler tarafından örnek alınacaktır.
Neoliberal Kara Kabus: Fon Yağması
5 Kasım seçim sonuçlarına bu perspektiften bakmak verimlidir. Türkiye’de fon yağması, neoliberal siyasal islamcıların neoliberal talan ve yağmanın devam etmesi için gösterdiği ölü kedi sıçramasıdır. Emperyalist efendilerine borç servisi yapmak için iktidara getirtilen bu Washington çocukları, talan ettikleri ülkenin yeraltı ve yer üstü kaynaklarını yağmaya açarken “dost” belledikleri Trump’ın hayranlık ve takdirini kazanıyordu. Talanın bütün aktörlerinin siyasal islamcı kimliği taşıması, Türkiye’de gerçekleştirilen 2002 Turuncu devriminin suç ortaklarının kimler olduğunu da şaşmaz bir biçimde ele veriyordu. Birikim, Radikal, Washington konsensüsü yani Neoconlar !
Liberal paradoks: Trump’ın “geriletilmesi” illüzyonu ve gerçekler
DSA’nın sosyalist adaylarının seçilmesi şüphesiz olumludur. Ancak bu durum, seçim yoluyla MAGA-Tekno faşist iktidarın yerinden oynatılacağı yanılsamasını beslememelidir. MAGA-Tekno faşist ittifakının nefret paratoneri Trump, seçim yenilgisinin ardından “Demokratlarla çalışmaya hazırım” mesajını vermesi, bütün seçeneklerin henüz tükenmediğini gösteriyor. Amerikan müesses nizamı, yani Pentagon militerleri, Wall Street soyguncuları ve yahudi lobileri İran ve seçim yenilgilerini, kendisi için bir restorasyon fırsatına çevirecek kadar siyasal müktesebata sahip bir sınıftır. Çalışılmaya hazır Demokratların LGBT, turuncucu kanadı Ukrayna Savaşı’na militer bütçeyi onaylayarak liberallerin maşallah dediğinin üç gün yaşamayacağını ilan ettiler. Emperyalizmin yeni sancağı, Yes We Can’li versiyonunun Cumhuriyetçi Tekno-Faşistlerden öz bakımından hiçbir farkının olmadığı böylece bir kez daha anlaşılmış oldu.
Sınıflar mücadelesinde tayin edici yön: Anti Militarizm.
Demokrat Parti’nin seçim zaferinde sınıfsal meselelerin yani giderek kronikleşen barınma, sağlık ve güvenceli iş taleplerinin başrol oynadığı görülüyor. DP bu talepleri karşılama sözü verse de imkansız ikili yani Amerikan toplumunu hasta eden devasa savaş harcamaları ve refah toplumunun aynı anda bir arada yaşaması imkansız. Bu imkansızlık DP’nin seçim zaferini gölgeleyen anlamsızlaştıran ve tavsatan bir unsurdur.
Trump’ın mülteci ırkçılığına dayalı milyarderleri daha da zenginleştiren neoliberal politikaları, rustbelt (paslı kuşak-Detroit gibi otomotiv sanayi bölgelerinin tasfiye edilmesiyle devasa bir paslanmaya terk edilen fabrikaları anlatan bir deyim) adını verdiğimiz eski-geleneksel işçi sınıfının iş ve aş taleplerini karşılamakta yetersiz kaldı. Seçim hezimetinin bu sınıfsal boyutu, DP’nin solunda yer alan Demokratik Sosyalistlerin sosyal konut, sağlık reformu, askeri harcamaların kısıtlanması ve diğer sosyal adalet konularındaki tezlerinin hegemonya kurmasıyla sonuçlandı. Yine de belirtelim numunelik de olsa Kızılderililerin, Müslümanların seçilmesiyle liberallerin Amerikan demokrasisi güzellemeleri, sınıfsal gerçeklikle ve neoliberal politikaların iflasıyla çelişme halinde.
Bu çelişme, kaçınılmaz olarak DP’nin çözüm üretmesi gereken ve 2028 Başkanlık seçimlerine daha güçlü girmesini besleyecek bir dizi reform önerisini gündeme taşıyacaktır. Ancak burada Amerikan emperyalizminin ve dış siyasetinin saldırgan ve vahşi yağma rejiminin özü olan Pentagon’un dizginlenmesi zorunluluğu ortaya çıkıyor. No Kings eylemlerinin 1968’deki gibi savaş karşıtı pankartların çok fazla öne çıkmaması, eylem ve protestoların nefret paratoneri Trump’ı hedef alması oldukça düşündürücüdür. Amerikan emekçileri sadece kendilerine değil, dünya emekçilerine de kan kusturan savaş harcamalarını durdurmak zorundadır. Sınıflar mücadelesinin bu tayin edici rolü, yani anti-militarizm, aynı zamanda bir burs alabilmek için orduya yazılmak zorunda kalan Amerikan emekçi çocuklarının bir tabut içinde ülkelerine geri dönmesine engel olabilecek tek çıkış yoludur.
Pentagon militarizmini hedef aldıklarında No Kings eylemleri nihayet sol bir rotaya oturma potansiyeline sahiptir. Tereyağ mı tank mı ? Sorusuna verilecek tereyağ yanıtı belirleyicdir. Tank talebinin yani silahlanma harcamalarının savaş ve ölüm demek olduğunu anlatan Ukrayna örneği ortadadır. Northmann ve diğer silah tekellerinin kar etmesi için harcanan her kaynak evsizlik, kronik yoksulluk ölüm ve yıkım demektir.
5 Kasım seçimleriyle birlikte yıllarca “komünizm umacısı” ile tehdit edilerek formatlanan ABD’nin geleneksel işçi sınıfının yerini alan güvencesizlerin yani ABD’nin büyük işgücü talebini üreten Hispaniklerin iş aş ve güvence taleplerine karşı Amerikan sağının ICE terörü de geriletildi. Ancak geçerken belirtelim ABD kendi halkına terör uygulama konusunda son derece geniş bir repertuvara sahip bir ülkedir. Ulusal Muhafızlardan, ICE’a Ku Klux Klan adlı faşist örgütlenmeden FBI’ya geniş bir terör repertuvarının eylemleri hafızalardadır.
Emek gücündeki bu sosyolojik değişim, yani Hispanik ve göçmen güvencesizlerin emekçi sınıflar içinde ağırlık kazanması Amerikan siyasetinin sosyo-ekonomik dönüşümünü belirleyecek bir başka olgudur. Bu taban kayması, gig ekonomisinden, benzin istasyonlarına, devasa lojistik operasyonlarından, kent emeğini üretenlere kadar uzanan geniş bir işçi havzasının belirleyici olduğunu gösteriyor. Ücretler genel seviyesinin göçmen-güvencesiz emeğiyle sürekli geriletilmesine eşlik eden sendikasızlaştırma sınıf mücadelesinin ekonomik eksenini oluşturuyor.
Gündelik güvencesiz emek sarf ederek Amerikan ekonomisine hayat veren güvencesizlerin oluşturduğu yeni işçi sınıfının Demokratik Sosyalistleri desteklemesi de geçicidir. Geçiciliğin temel nedeni, radikal bir grev dalgası örgütleyebilecek sendikaların yokluğunda Demokratik Sosyalistlerin yıldızını parlattı. Seçim zaferinde sosyal medyadan yürütülen başarılı kampanyalar, sahada yürütülen kitle çalışmaları, İsrail-AIPEC lobilerinin karşı faaliyetlerini boşa düşürdü. Seçim zaferinin afyon etkisi, emekçilerle sermaye sınıfını henüz genel grev ve genel direniş çizgisinde doğrudan sınıf mücadelesinde karşı karşıya getirmese de, anlatmaya çalıştığımız bu sınıfsal zıtlık, sınıf mücadelelerinin her mevzide devam ettiğini gösteren çok önemli bir veri.
Neoliberal güvencesizlik, baskı ve sömürü politikalarını daha da derinleştiren İran savaşı ve soykırımcı İsrail’e verilen desteğin biriktirdiği öfke ve nefret paratoneri Trump’ın rezillikleri Demokratların seçim zaferinin temel motivasyonu oldu. O kadar ki İsrail’e 2027’de Amerikan “yardımı” adı altında verilecek olan 4 milyar dolarlık bütçe iptal edilmek zorunda kaldı.
Amerikan siyaset sahnesinden kovulan, dışlanan hangi figür varsa, seçilmesinin görünür nedeni, nefret paratoneri Trump ve neoliberal faşist sağın yeni bir savaşı kaldıramayacak durumda olan ABD halkına İran savaşı ile tam aksini yapmasıdır. Irak savaşının ekonomiye olan maddi zararlarını sayaç üzerinden ABD halkına duyuran bir kamu oyu, İran savaşıyla yükselecek petrol ve akarakıt ürünlerinin ortalama Amerikalı insanı yoksullaştıracağını görebilirdi. Peki DP’lilerin seçim zaferi ABD’de bir düzen değişikliğine, reformlar ve sonuçlarının daha fazla tartışılacağı bir siyasal iklime neden olabilir mi? Bu sorunun cevabını da yine sınıf mücadelesi verecek. Kendini sandık zaferiyle sınırlı tutmayan, liberal reformist çizgiyle her düzeyde hesaplaşmayı başa koyan bir sosyalist- sosyal adalet çizgisinin savunulması şüphesiz Amerikan siyasetinin verili düzenini, DP ve CP arasındaki modus vivendiyi alt üst etme potansiyeline sahiptir.
Demokratik Sosyalistlerin yürüttüğü neoliberalizmi sınırlama, gemleme ve daha radikal bir programla Tekno faşistlere meydan okuma tartışması oldukça verimlidir. Tartışma ve sonuçları sadece ABD’nin güvencesizlerini değil, onun doğal müttefiki bütün dümya emekçilerini ilgilendiriyor.
Yeni güvencesizler, YZ’nin yaygınlaşması ile işini kaybedenler, ev içi görünmez emeği üreten kadınların sınıf ve hak mücadelesi, haklar ve özgürlükler çevresinde mevzilendiğinde Trump ve Amerikan sağının korku yaydığı sosyalist Amerika “kabusu” burjuvaziyi daha sert tedbirlere itecektir. Amerikalıların suyunu ve işini çalan veri merkezlerinin protestolara konu edinimesi, insanı ve emeği hiçe sayan neoliberal iktisat fikirlerinin kıyasıya eleştirilmesine neden olabilir. Pete Seeger’ın o muhteşem şarkısında dile getirdiği kimin tarafındasın (Which Side Are You On) giderek bir şarkı sözü olmaktan çıkarak hayatın temel dinamiği, sınıf mücadelelerinin temel esprisi haline gelecektir.
Emperyal gıda terörü: Sağlık ve Medicare
40 milyondan fazla üye desteğine ulaştığı bildirilen Demokratik Sosyalist Parti ve Berine Sanders’in sosyal reform çağrıları giderek daha fazla taraftar bulmaya muktedir görünüyor. Basit sosyal reformların bile neoliberal faşistler tarafından “komünizm” etiketiyle yadsınması, en basit sağlık hizmetlerinin bile piyasaya tabi edildiğini gösteren Michael Moore imzalı Sicko belgeselinde gördüğümüz üzere, sosyal yıkımı ve eşitsizlikleri derinleştiridi. Neoliberal gıda ve sağlık politikaları, daha sağlıksız ve yardıma muhtaç bir Amerikan toplumunu yaratmaktan başka bir işe yaramadı. Özelleştirilen ve sigorta primi sistemine bağlanan sağlık hizmetleri, hastalıktan ölüm sayısını ve ortalama ömür beklentisini düşürerek Amerikan halkının sağlığını büsbütün bozdu. Buna bir de yoksullara reva görülen hamburger, coca cola işlenmiş gıdaların olduğu sağlıksız ve ucuz gıdanın yarattığı sağlık dejenerasyonu, terörü de diyebiliriz, eklediğinizde, Amerikan işçilerinin sağlıklarını neden kaybettiği daha net anlaşılır.
Neoliberalizmin hastayı sömüren ve her şeyi klinikleştiren neoliberal sağlık politikalarına karşı bu sosyal maliyetler sağlık politikalarının sermaye merkezinden alınıp halk sağlığı eksenli önleyici koruyucu eksende üretilmesiyle engellenebilirdi. Bernie Sanders’in x hesabındaki paylaşımlarında sıkça dile getirdiği Medicare aslında koruyucu ve önleyici sağlık hizmetlerinin yeniden inşasından başka bir şey değil. Demokratik Sosyalistlerin seçim zaferi sonrası en önemli ev ödevi bu noktada biçimleniyor. Neoliberal sağlık politikalarının aksine geniş kitleleri kamucu sağlık şemsiyesi altında buluşturan her adım, şüphesiz etkisi Amerikanın sınırları dışına taşan olumlu bir etki yaratacaktır. Beklentiler hayal kırıklığına dönüşmeyecekse, sağlık hizmetlerinde kurulacak eşitlikçi denklem ve güvence şemsiyesi sağlık masraflarını azaltmakla kalmayacak aynı zamanda tekelci ilaç ve sağlık tröstlerinin bütçeyi yok eden kara deliğini kapatıp vergi kaynaklarını çarçur edilmesine engel olacaktır.
Barınma Hakkı Gaspı ve Otomobil sığınmacıları
Sağlıklı bir konutta yaşama ve barınma hakkının ranta ve mortgage soygununa kurban edilmesiyle yaratılan milyonlarca evsizin varlığı, konut sorununun acil çözümünü gündeme getiriyor. Sorunun aciliyeti ve Türkiye’de de sıkça gördüğümüz evsizlerin insanın içini parçalayan sefil halleri, boş evlerin kamulaştırılarak halka ücretsiz dağıtılmasını mecburi hale getiriyor. Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinin en alt basamağını oluşturan güvende hissetme, güvenilir bir yerde yaşama hakkını bile yok eden neoliberal vicdansızlığa karşı geliştirilen her sol politika değerlidir.
Trump ve Cumhuriyetçi faşistlerin seçim yenilgisini hazırlayan fotoğraf Kaliforniya’dan geldi. Onbinlerce insanın başını sokacak bir evinin bile olmadığı kapitalist düzende, insanlar otomobillerde yaşamlarını sürdürmek ve otomobile sığınmak zorunda kaldığı ortaya çıktı. Mortgage soygunu ile ölene kadar borç ödemek zorunda bırakılan buna mukabil başını sokacak bir ev sahibi olmanın banka kredileriyle yok edildiği ABD’de, en temel güvencesizlik göstergelerinden biri de evsizlik. En küçük bir ödeme aksamasında polis tarafından sokağa atılan Amerikalılar için Mortgage kredileriyle ev sahibi olmak bir hayale dönüştü.
Çok övülen ve bir dönem hegemonik bir etki de yaratan “Amerikan rüyası”, evsizler için kötü bir şaka ve daha çok bir kabusa dönüşmüş durumda. Yoğun bir mülksüzleştirmeye maruz kalan Amerikalılar’ın aynı mülksüzleştirmeyi üstelik soykırımla beraber yaşayan Filistinlilerin durumundan çok da farkı olmadığı anlaşılmalı. Bir otomobilin içinde geçirilen bir yaşama ne kadar yaşam denilebilir ? Ne Demokratların ne de Cumhuriyetçilerin otomobilde yaşamak zorunda kalanların halini dert edindiğini söyleyemeyiz. Türk sinemasında ilk kez Muammer Özer’in neoliberal dönemde bir işçi ailesinin hurda bir otobüsü eve çevirmesini öykülediği Bir Avuç Cennet filmindeki gibi Kaliforniyalıların buldukları bu çözüm olmayan çözüm, esasen neoliberal kapitalistlerin konut meselesini sömürmesinin bir sonucudur
.
Bu durumda hala en iyi çözüm sosyalistlerin konutu bir hak olarak gören, barınma hakkını özel mülkiyetten çıkararak kamusal temelde savunan çözümüdür. Herkes oturduğu evin sahibidir” olarak basitleştirebileceğimiz bu çözüm. En temel insan hakkı olan konut ve barınma hakkını, rantsal bölüşümden çıkarıp, kent planlama, konut bakımı ve çevresel iyileştirilmeleri baz alan halkçı pratikleri içinde barındırır.
Veto ve engelleme faaliyetleriyle ABD’de senato darbesiyle kurulmaya çalışılan Geç Faşizm uygulamalarına hız verilmeye, bir yandan da sokak çeteleriyle terör yaratmak gibi yeni sağın direnişiyle karşılaşması kuvvetle muhtemeldir. İran Savaşı’nın yoksulu daha da yoksullaştıran faturasını Pentagon gibi devasa militarist bir yapı dururken, Hegseth gerici-sağcı gibi figürlere kesilerek günah keçisi yaratma girişimleri beyhude bir çabadan başka bir şey değildir. Pentagon yaşadığı müddetçe Amerikan halkı ve emekçileri soyulmaya diğer dünya halkları acı çekmeye devam edecektir ! Dipten gelen dalga sınıfsal bir örgütlenmeyle yeni bir düzeye ulaşırsa, güvencesizler kendi sendikalarını sendikalar içinde komitelerini ve siyasal taleplerini örgütlemeyi başarırsa, seçim zaferi doğru bir sınıfsal eksene oturacaktır. Bunun dışında burjuva siyasetinin sadece Demokrat-Cumhuriyetçi tahtrevallisine endekslenmesi, yani Trump ve faşistlerinin geriletilmesinden medet umulması ne Amerikan emekçi sınıfına, ne onun doğal müttefiği dünya proletaryasına bir faydası olmaz. İsrail’e malzeme sevkiyatının limanlarda işçi grevleriyle bloke edilmesi örneğinde gördüğümüz üzere, dünya işçi sınıfı gözünü ABD’li emekçi yoldaşlarının mücadelesine dikti.
Buradan gelecek hak ve özgürlük temelli mücadeleler ve kazanımlar, neoliberalizmin yani emek ve halk düşmanı rejimlerin yıkılışını hızlandıracak ve sonra gelecek yeni rejimlere sınıfsal bir temel kazandıracaktır. Otokrat-faşistlerin yenilmesi, seçim kaybetmesi şüphesiz iyi bir şeydir, ancak iktidar aygıtı içinde sömürü eksenli bir uzlaşma kurulması durumunda, bunun bazı emareleri belirmiştir, emekçiler için geleceğin kaybedilmesi ve neoliberal dejavunun yaşanacağı yaşanan acı tecrübelerden süzülen bir bilgidir.
