YazıPortal Resmi İnternet Sayfasıdır
İlişkili içerikler
Ümit Özdemir / 05.11.2026
İsviçreli yazar Friedrich Dürrenmatt’ın oyunu Bir Ziyaret, suç, kefaret ve adalet kavramları üzerinden kapitalist toplumun anatomisini mercek altına alıyor. Oyun, oldukça romantik orman sahnelerinin yer aldığı bir animasyonla açılıyor. İki sevgilinin aşkın gerçek anlamı olan doğayla bütünleşme arzusuyla seviştiği sahneler artık bir mazi olmuştur.
Günün sert gerçeği ise Güllen kasabasının II. Dünya Savaşı sonrasındaki sefil halidir. Savaş bitmiştir ama geride bıraktığı yoksullaştıran sert mirası devasa bir felakete neden olmuştur. Paçavralar içindeki sefil Güllen halkı, Kızılhaç’ın kendilerine dağıttığı bir tas çorbayla idare etmektedir. Dramatik olay akışının yönünü belirleyen temel mesele, bu yoksulluk ve sefaletin nasıl ortadan kaldırılacağıdır.
Kasabaya yıllar sonra geri dönen Claire artık her şeyin hakimi bir burjuvadır. Yıllar önce işlemediği bir suçun iftirasıyla, Alfred’in suçlamasıyla geneleve düşürülen Claire, bütün masumiyetini kaybetmiş ve bir kin çıkınına dönüşmüştür. Yeni adı Zachanassian olan Claire, oyunda kapitalizmi sembolize eder. Güç ve iktidar hırsının kararttığı vicdanı sembolize eden kara panterle ve maiyetindeki köleleriyle kasabaya eski bir hesabı kapatmak için gelir.
Zachanassian’ın geçmişten intikam alma arzusu, elinde tuttuğu inanılmaz güçle yaşama amacına dönüşür. Çocuğunu da kaybeden Zachanassian, kendisini bir orospuya çeviren dünyadan dünyayı geneleve çevirerek intikam almak isteyen bir gaddardır. Zachanassian, Güllen kasabasına ahlaksız teklifini sunar: Kasabaya yapacağı 10 milyar euro karşılığında kendisine bu kötülüğü yapan, bir şişe içki karşılığında iftira atanı kullanarak suç işleyen Alfred’in ölümü. Alfred’in öldürülmesi karşılığında elde edilecek müthiş servet, dramatik olay akışını ve çelişkiler yumağını hızlandırır.
Oyunun ikinci perdesinde Alfred’in ölümden kurtulmak için attığı bütün adımlar ve hamleler, yoksulluktan kurtulmak isteyen kasabalının giderek düzelen kıyafetleriyle ve sebebi şüphe uyandıran harcamalarıyla boşa çıkmaya başlar. Kasaba halkının sürekli borç veresiye döngüsüne sokulması, savaş sonrası yükseltilen yapay refah toplumu algısının sahnedeki göstergeleri olarak arz-ı endam eder. Trajik sona doğru bütün kasabalılar ayaklarındaki sarı ayakkabıların sembolize ettiği sınıf atlama arzusuna teslim olmuşlardır. Alfred’in ölümü karşılığında borca batan kasabalı, Zachanassian’ın ahlaksız teklifini kabul ederek bütün borçlarından kurtulacaktır. Dürrenmatt’ın bir diğer eleştirisi burada somutlaşır: Düzelen kıyafetler aslında kapitalizmin ve borçlanmanın yarattığı yapay refahın bir sonucudur.
Oyunun tek olumlu karakteri olan öğretmenin beyhude çabaları; medya ve iletişim tekellerinin Zachanassian’ı bir hayırsever olarak göstermesiyle cinayet saatine adım adım yaklaşılması dramatik olay örgüsünün finaline doğru gidildiğini gösterir. Öğretmenin ahlaki tutumu ve kasabalılara bu suçu işledikleri takdirde sıranın bir başkasına geleceği yönündeki uyarıları; medya manipülasyonu, servete ulaşma arzusu ve Zachanassian’ın kin ve nefret arzuları arasında boğulur.
Bir Ziyaret, kapitalist toplumun insanları suça teşvik eden yapısını tiyatro sahnesinden masaya yatırıyor. Dürrenmatt’ın eseri; kapitalizmin yarattığı eşitsizliğin kışkırttığı savaşları, savaşın yarattığı yıkımın insanı suça ve asla bozulmayacak bir ortaklık olan “suç ortaklığına” sürükleyen çürümüş anatomisini bir cerrah titizliğiyle gösteriyor. Suç ortaklığında kasaba politikacılarının güç ve servet uğruna birer katile dönüşmesiyle tamamlanan trajedi, kasabadan metastaz yapan bir kanserli hücrenin gidebileceği boyutlar üzerine düşünmeye davet ediyor.
Dürrenmatt, savaş sonrası yıkım edebiyatının (Trümmerliteratur / yıkıntılar edebiyatı) temsilcisi olarak, dert edindiği konuların toplu bir gösterimi olan Bir Ziyaret ile Yargıç ve Celladı ile başlayan adalet, özgürlük ve suç temalarını işlediği başyapıtlarından birini sunar. Dürrenmatt’ın sorusuna aradığı yanıtlar dikkatli izleyici tarafından kolayca alımlanabiliyor. Oyun, seyirciyi de Alfred’in geleceği hakkında oylamaya katarak interaktif bir boyut kazanıyor. Oyun rejisinde çağdaş dramaturjinin giderek popülerleşen multimedya olanaklarının ve dekor-kostüm, ışık ve sesin yerinde kullanımı; oyuncuların başarılı etkileşimi ve koreografisiyle Bir Ziyaret, suç, kefaret, adalet ve eşitsizlik üzerine yeniden düşünmeye çağırıyor.
Servet elde etmek ve bunu kendi aralarındaki politik çıkar kavgları için kendini hukuk sistemiyle bağlamayan burjuva politikacılarının ahlaksızlığında, kapitalist toplumun sürekli bir suçluya, “günah keçisine” ve “günah sürülerine” duyduğu ihtiyaç, Bir Ziyaret’in alt metnindeki politik mesajı oluşturuyor. Sahneden Türkiye’ye bakıldığında görülebilen gerçek, sürüleştirme mantığının bütün öğelerinin suç ortaklığında çıkması, çıplak gerçeğin kavranmasına hizmet ediyor. Tiyatro düşüncesinin toplumdaki çarpıklıkları ve sorumlularını göstermek gibi bir boyutu varsa, Bir Ziyaret o boyutu bütünleyen gerçekçi bir modern trajedi…
