KAPİTALİZM BİRLEŞTİRİCİ DEĞİL PARÇALAYICIDIR, BÜTÜNLEYİCİ DEĞİL BÖLÜCÜDÜR !

Mustafa Durmuş / 6 Mart 2022

Reel sosyalizmin çöktüğü 1980’li yılların sonunda F. Fukuyama adlı bir sosyal bilimci yayımladığı bir çalışmasında şu belirlemelerde bulunmuştu:

Son on yılda meydana gelen olaylara bakıp da dünya tarihinde bir şeyler olduğunu söylememek imkânsız gibi. Geçtiğimiz yıl içerisinde “Soğuk Savaş”ın sonu gelirken, barış dünyanın birçok bölgesinde görülmeye başlamıştır… Şu anda tanık olduğumuz sadece soğuk savaşın sonu veya savaş sonrası tarihin kısmen geçen bir dönemi değil, fakat tarihin sonudur: o da şudur, insanlığın ideolojik evriminin son noktası ve insanın yönetiminin son bir şekli olarak Batı liberal demokrasisinin evrenselleştirilmesidir”.(1)

Tarihin Sonu’ Tezi

Yazar, Sovyetler Birliği’nin çöküşüyle birlikte, liberal Batı demokrasisinin (kapitalizmin) insanlığın sürdürülmesini sağlayacak tek sistem olduğunu ileri sürüyordu.

Ona göre, insanlık artık soğuk savaş dahi yaşamayacaktı çünkü kapitalizm insanlığın gelip gelebileceği en ileri aşamaydı. Sosyalizmin çöküşü onun kapitalizmden daha iyi bir sistem olmadığını ve ona rakip de olamayacağını gösteriyordu. Bu yüzden de insanların, kapitalizmin aşırılıklarını giderip, onu daha iyi yaşanabilir bir düzen haline getirmekten başka çareleri yoktu.

Ukrayna savaşı ve sosyal demokratların ‘ilerici kapitalizm’ hayali

Benzer bir görüşe Stiglitz, Milanoviç ve Piketty gibi bazı Keynesyen/ sosyal demokrat iktisatçılar da sahiplerdi.

Örneğin Dünya Bankası eski baş ekonomisti Stiglitz’e göre asıl sorun kapitalizmin kendi değil, küreselleşmenin de etkisiyle onun uğradığı değişimdir. Dolayısıyla da kapitalizmi karşısına alacak radikal çözümlere değil, onu ehlileştirecek reformlara ihtiyaç var. Şu ana kadar iki yol denendi ve başarısız kaldı: Aşırı sağ-milliyetçi otoriterlik (Trump vb), neo-liberalizme insan yüzü yapıştıran sahte bir Merkez Sol Reformizm (Clinton, Blair). Denenmesi gereken yol ise “İlerici Sol Yaklaşım” ya da “İlerici Kapitalizm”dir. (2)

Yine Dünya Bankası eski baş ekonomistlerinden Milanoviç ise, “Sadece Kapitalizm” adlı son kitabında, 1980’li yıllarda başlayan neo-liberal dönemin küresel çapta asıl kazananının orta sınıflar olduğunu ileri sürüyor. Ona göre bu gelişme sınıf mücadelesini esas alan sosyalizmin sonsuza kadar gündemden kalkacağı anlamına geliyor. Kapitalizm tek sürdürülebilir sistemdir, ancak onu daha etkin ve adil kılacak reformlar gereklidir. Bu amaçla kamusal hizmetlere yönelik kamusal harcamalar artırılmalı, zenginlerden, özellikle de servet ve mülk zenginlerinden daha fazla vergi alınmalıdır. Yani eşitsizlik azaltılarak kapitalizm iyileştirilmelidir.(3)

Son olarak, 2014 yılında kitabı yayımlandığında başta sosyal demokratlar olmak üzere çeşitli kesimler tarafından çok ilgi gören Piketty’e göre; kapitalist ekonomilerdeki servet eşitsizliği çok ciddi boyutlardadır ve toplumsal huzursuzluklara neden olacak ölçüde artma eğilimindedir. Bu eğilim kapitalizmin temel çelişkisidir. Bu nedenle de servet vergisi ve artan oranlı gelir vergisi başta olmak üzere yeniden bölüştürücü önlemler alınmalıdır, aksi halde kapitalizmin çöküşü kaçınılmazdır. (4)

                                (Thomas Piketty’nin tartışma yaratan kitabı Yirmi Birinci Yüzyılda Kapital)

Özetle, sosyalizmi bir kenara bırakın, kapitalizm sonrası bir toplum ufkuna dahi sahip bulunmayan bu yazarlara göre, sorun kapitalizmin kendinde değil, onun neo-liberalizm aşamasında almış olduğu biçimdedir.

Yani neo-liberalizmden kurtulup, örneğin düzenlemeci devlet müdahaleleriyle ehlileştirilmiş bir kapitalizme geri dönüş yapılırsa (bir miktar yeniden bölüştürücü harcama ve vergi politikası desteğiyle) kapitalizmi pek ala yaşanılır bir sistem haline getirmek mümkündür (tıpkı Türkiye’de, güçlendirilmiş parlamenter rejime geri dönüşün kapitalizmin neden olduğu sorunları ortadan kaldırmaya yeterli olabileceği inancı gibi).

Emek-sermaye çelişkisi’ hala temel çelişkidir!

Yazarların bu fikirleri Covid-19 salgını sonrasındaki dünya gerçeği karşısında ne ölçüde değişti bilemiyoruz ama onların kapitalizmin temel çelişkisinin emek ile sermaye arasındaki çelişki olduğunu görmezden geldikleri ya da göremedikleri çok açık.

Oysa emek-sermaye çelişkisi hala sistemdeki sosyal sınıflar arasındaki kavganın en önemli sürükleyicisi konumunda. Öyle ki burjuva sınıfı ve onun emrindeki ulus devletler gelir ve servet eşitsizliklerinin bugün geldiği boyutların farkında olsalar da, emekten yana yeniden bölüştürücü politikalar uygulamak istemiyorlar.

Çünkü hem onları buna zorlayan güçlü bir işçi sınıf hareketi yok, hem de hala diğer başka çözümleri mevcut. Bu çözümlerin başında ise yeni sömürgeci amaçlar için fiziki olarak ulusal sınırların ötesine taşmak, yeni savaşlar çıkartmak geliyor.

Friedman’ın öngörüsüzlüğü

Kapitalizmin sonsuzluğu (!) konusunda asıl çarpıcı sözleri sarf eden ise Şili diktatörü faşist Pinochet’in de bir zamanlar ekonomi danışmanlığını yapmış olan ünlü sağcı iktisatçı M. Friedman oldu.

Friedman, “Altın Kemerler Çatışma Önleme Teorisi” olarak adlandırdığı bir teori çerçevesinde, ulusların artık birbirlerine karşı savaşmalarına neden olan çıkar karşıtlıklarının, dolayısıyla da savaşma nedenlerinin ve arzularının kalmadığını savundu.

Ona göre, örneğin uluslararası hazır gıda zinciri McDonalds’ın faaliyette olduğu iki ülke birbiriyle kavga etmezdi. Bu örnekten hareketle Friedman uluslararası sermayenin (dolayısıyla da küreselleşmiş kapitalizmin) birleştirici olduğunu ileri sürdü (gerçi onun bu sözlerinin yayınlanmasından bir yıl sonra, 1999’da, Yugoslavya’nın bizzat NATO orduları tarafından bombalanarak işgal edilip parçalanması bu savı çürüttü). (5)

Tüm bu deneyimlerden öğrenmemiz gereken şudur:

Ukrayna’daki savaş bize; dünyanın karmaşıklığını, kültürel ve tarihsel bagajının ise oldukça büyük olduğunu ve tek tip bir sistemin sonunda herkes tarafından benimseneceği fikrinin sonuçları kanlı bir yanılsama olduğunu ve barış içinde bir arada yaşayabilmek için farklılıklarımızı kabul etmemiz gerektiğini göstermektedir.

Savaşlar kapitalizmin kaçınılmaz sonuçları

Kapitalizmin neden olduğu küresel eşitsizlikler, derin yoksulluk ve açlık, küresel ısınma ve iklim yıkımı, göçler ve mültecilik (Ukrayna savaşının ardından Avrupa’ya bir haftada 1 milyondan fazla Ukraynalı sığındı) , otoriterleşme sorunları gibi, savaşlar da apaçık ortada. Suriye’deki savaş hala sürerken, Ukrayna’da yeni bir savaşın başlaması bu gerçeğin somut kanıtı.

İşin aslı küresel sermaye ve onun ardındaki tekçi ulus devletler doğaları gereği birleştirici olmaktan ziyade parçalayıcı, bölücüdür. Bunun en son örneğini Ukrayna topraklarında gerçekleşen savaş ve bu savaşın ilerde ABD/NATO ile Çin/Rusya arasında yol açabileceği yeni bir Soğuk Savaş ve bir kez daha iki kutuplu dünya olasılığı oluşturuyor.

McDonalds’lar ya da ticaret ortaklığı barış içinde yaşamak için yeterli değil

IMF verilerinden hazırlanan alttaki görsele göre, Ukrayna’nın 4’üncü en büyük ticaret ortağı şu anda savaştığı Rusya. İki ülkenin dış ticaret hacmi yılda 7,2 milyar dolar (hemen ardından 4,8 milyar dolar ile Türkiye geliyor). (6)

                                                        (Ukrayna’nın ticari ortaklıkları grafiği-editör)

Hem Rusya’da hem de Ukrayna’da sayısız McDonalds şubesi olduğu aşikâr. Kaldı ki iki ülke arasında ciddi düzeyde bir ticaret işbirliği de (ithalat ve ihracat) mevcut. Ancak ülkelerin kapitalistleri arasındaki bu alış veriş Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesine engel olamadı.

Ayrıca Ukrayna doğal kaynaklar, özellikle de mineraller açısından çok zengin bir ülke. Öyle ki dünyada 30 milyar ton ile en fazla demir cevherine sahip ülke (dünyadaki üretimin beşte biri bu ülkede yapılıyor) ve Avrupa’da en fazla doğal gaz rezervine sahip ikinci ülke konumunda. Keza ciddi bir uranyum, çelik, amonyak üreticisi ve ABD’nin yüzde 88 oranında ithal ettiği titanyumun önemli bir tedarikçisi. Dünyanın en büyük beşinci buğday ihracatçısı ve en büyük ayçiçeği ve kolza tohumu yağı ihracatçısı. (7)

Bunlar; ham madde, enerji, mineraller ve zorunlu gıda üzerindeki kıtlığın, kapitalist rekabetin ve kavganın sürdüğü ve gelecekte daha da artmasının beklendiği günümüzde, bu ülkenin sadece Rusya’nın değil, ABD ve AB emperyalizminin de iştahını kabartmasının nedenlerinden bazılarını oluşturuyor. Özellikle de AB emperyalizminin Ukrayna konusundaki hassasiyetini biraz da bu rasyonalitede aramakta yarar var.

Sonuç olarak

Sermayenin sözde birleştiriciliği, ülkelerin sermaye gruplarının çıkarları çatışmaya ve ulus devletler birbirine saldırmaya başlayınca sona eriyor ve bunu savaşla yok etmek ve halkları birbirine kırdırmak ve bölmek aşaması izliyor.

Kapitalizm iki ülkeyi, hem Ukrayna, hem de Rus askerlerini bu savaşta öldürmek ve her iki ülke halkını aç bırakmak ve doğasını katletmek gibi ortak sonuçlarda birleştiriyor.

Savaşsız ve sömürüsüz bir dünya inşa etmenin önündeki en büyük engel kapitalizm ve onun en saldırgan hali emperyalizmdir. Bu ikisi ortadan kaldırılmadığı, yerine tüm dünya işçi sınıfı ve emekçi halklarının enternasyonalizmi kurulmadığı sürece savaşlardan ve onların neden olduğu yıkım ve felaketlerden kaçınabilmek mümkün değil.

Anahtar sözcükler: Emperyalizm, İlerici Kapitalizm, Kapitalizm, Rusya, Sadece Kapitalizm, Tarihin Sonu Tezi, Ukrayna, Ukrayna savaşı.

Dip notlar:

  1. https://www.academia.edu/4376810/Francis_Fukuyama_The_End_of_History, 1989_(Tarihin_Sonu_mu) (Er. Tar: 3 Şubat 2022).

  2. Joseph E. Stiglitz, “After Neoliberalism”, https://www.project-syndicate.org (30 May 2019).

  3. Branco Milanovic, Capitalism, Alone- The Future of the System That Rules the World, The Belknap Press of Harvard University Press, 2019.

  4. Thomas Piketty, Capital –in theTwenty First Century (translated by Arthur Goldhammer),The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, 2014.

  5. https://www.localfutures.org/on-ukraine-and-the-failed-pax-capitalis (28 February 2022).

  6. https://elements.visualcapitalist.com/visualizing-ukraines-top-trading-partners-and-products (2 March 2022).

  7. https://www.visualcapitalist.com/map-explainer-ukraine (23 February. 2022); https://elements.visualcapitalist.com/the-50-minerals-critical-to-u-s-security (1 March 2022); Russia’s Invasion of Ukraine Impacts Foreign Investment, https://www.brinknews.com (28 Şubat 2022).

    Yazarımızın daha önce yayınladığımız makaleleri

    UKRAYNA’DAKİ SAVAŞ KARŞISINDA TAVRIMIZ NE OLMALI ?/27.02.2022

    ANADİL, DOĞRUDAN DEMOKRASİ, EKOLOJİ VE EMEK MÜCADELESİ / 21.02.2022

    Halkın Beslenme ve Isınma Arasındaki Zor Seçimi / 09.02.2022

    TÜRKİYE EKONOMİSİ DÜNYANIN GERİ KALANINDAN NEGATİF AYRIŞMAYA DEVAM EDİYOR !/ 28.01.2022

    ENFLASYON YERLİ Mİ GEÇİCİ Mİ YÖNETİM HATASI MI ? /24.01.2022

    ENFLASYONU DÜŞÜREMEDİK YERİNE İHRACAT VERELİM/ 11.01.2022

    2021’DE EKONOMİK TABLO /10.01.2022

    TÜRKİYE EKONOMİSİ DÜNYADA İLK 10’A GİREBİLİR Mİ ?, GİRMELİ Mİ ? /03.01.2022

    NASS, FED DERKEN ‘ÖRTÜLÜ’ FAİZ ARTTIRIMI GELDİ!/ 23.12.2021

    KUR KORUMALI MEVDUAT VE ÖRTÜLÜ FAİZ ARTTIRIMI ÜZERİNE/ 22.12.2021

    TÜRKİYE EKONOMİSİ FİNANSAL KRİZDEN ÖNCEKİ SON DURAKTA / 17.12.2021

    HOŞ OLMAYAN İKTİDAR ARİTMETİĞİ HALK ENFLASYON VE KUR ALTINDA EZİLİRKEN EKONOMİYİ BÜYÜTMEK/ 04.12.2021

    SON FAİZ İNDİRİMİNİN NEDENLERİ VE OLASI SONUÇLARI./ 21.11.2021

    DEMOKRATİK KATILIMCI BİR HALK BÜTÇESİNE İHTİYACIMIZ VAR./15.12.2021

    KÜRESEL İKLİM FİNANSMANI İKLİM YIKIMINI DURDURABİLİR Mİ ?/ 08.11.2021

    İKLİM YIKIMI İLE MÜCADELE COP 26 TOPLANTILARINA SIĞMAZ (1) “NET SIFIR” EMİSYON DEĞİL, GERÇEK SIFIR; EMİSYON GEREKİYOR !/01.11.2021

    PROF. DURMUŞ YENİ BİR SAVAŞA GİRMEK YANGINA KÖRÜKLE GİTMEKTİR/ 24.10.2021

    DEVLET-SERMAYE SINIFI İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TÜSİAD’IN YAPTIĞI ÇIKIŞ /21.10.2021

    VERGİDE EKLEKTİK POPÜLİZM (MIZRAK ÇUVALA SIĞMIYOR)/ 17.10.2021

    İKLİM GÖÇMENLERİ (İKLİM KRİZİ, GÖÇ VE SIĞINMACI İLİŞKİSİ-2)/10.10.2021

    CİN ŞİŞEDEN ÇIKTI /09.10.2021

    SINIR / GÖÇ SANAYİ KARMASI” SIĞINMACILARIN ACILARINDAN KAR DEVŞİRİYOR (İKLİM KRİZİ, GÖÇ VE SIĞINMACI İLİŞKİSİ) 1/26.09.2021

    EMPERYALİST SAVAŞLAR VE SÖMÜRGECİLİK EKOSİSTEMİ YOK EDİYOR (İKLİM KRİZİ-MİLİTARİZM İLİŞKİSİ 3)/12.09.2021

    EMPERYALİZM VE EYLÜL ASKERİ DARBELERİ : 11 EYLÜL 1973 ŞİLİ VE 12 EYLÜL 1980 TÜRKİYE/11.09.2021

    ORTA VADELİ PROGRAM: ORTAYA VASAT PROPAGANDA BELGESİ/ 09.09.2021

    DÜNYA BARIŞ GÜNÜ’NDE YÜKSELEN MİLİTARİZM VE ASKERİ HARCAMALAR (İKLİM KRİZİ-MİLİTARİZM İLİŞKİSİ-1)-1) /01.09.2021

    İKLİM KRİZİ GELİR EŞİTSİZLİĞİ İLİŞKİSİ /22.08.2021

    İKLİM KRİZİ ARTIK BEKLENENDEN ÇOK DAHA YAKIN ! 15.08.2021

    ACİLEN ÇÖZMEMİZ GEREKEN 5 TEMEL SORUN /08.08.2021

    DENİZE DÜŞEN YILANA SARILIR”DA…/ 01.08.2021

    AŞILAMADAKİ SORUN: HALK MI MESAFELİ, İKTİDAR MI YETERİNCE GAYRETLİ DEĞİL ? /30.07.2021

    PARANIN İZİNİ SÜR, YOLSUZLUKLARI GÖR! / 19.07.2021

    RÜŞVETİN VERGİSİ / 05.07.2021

    DEMOKRASİYİ SAVUNMAK, KAMUSAL HİZMETLERİ VE KESK’İ SAVUNMAKTIR./ 27.06.2021

    KAMU MALİYESİ RAPORU VE BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİ BÜTÇEDEKİ ADALETSİZLİKLERİ TESCİL EDİYOR!/23.06.2021

    İLK GÜNAHI KİM İŞLEDİ ? / 13.06.2021

    YOUTUBE YAYINI : KARANTİNA TV SALYADAN KURAKLIĞA İKLİM YIKIMI VE TÜRKİYE EKONOMİSİ/07.06.2021

    BİRİ BÜYÜDÜ, BİRİ KÜÇÜLDÜ BİRİ YENİDEN BULUNDU./06.06.2021

    KOLOMBİYA’DA VERGİ İSYANININ ORTAYA ÇIKARDIĞI GERÇEKLER./30.05.2021

    YOUTUBE YAYINI: KARANTİNA TV MAFYANIN İKTİSADI, EKONOMİNİN MAFYASI

    CARİ AÇIĞA DAYALI BÜYÜMEYE DEVAM / DIŞ BORÇ STOKU VE HEBA EDİLEN 18 YIL (3)/23.05.2021

    ÖNCE SOSYAL ADALET /20.05.2021

    CARİ AÇIĞA DAYALI BÜYÜMEYE DEVAM / PORTFÖY YATIRIMLARI PARADOKSU (2)/17.05.2021

    YOUTUBE YAYINI: KARANTİNA TV: EKONOMİNİN VE YÖNETİMİN PERFORMANSI

    CARİ AÇIĞA DAYALI BÜYÜMEYE DEVAM / DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI KURUDU (1)/09.05.2021

    GAZETE DUVAR RÖPORTAJI PROF. DR. MUSTAFA DURMUŞ: “KAYNAK OLMADIĞINDAN DEĞİL NİYET OLMADIĞINDAN HALKA DESTEK VERİLMİYOR.”/02.05.2021

    SALGINDA 1 MAYIS: RÜYAYI GERÇEĞE DÖNÜŞTÜRMEK HALA MÜMKÜN !/02.05.2021

    YOUTUBE YAYINI: KARANTİNA TV BİZ DURURSAK HAYAT DURUR !: SALGIN KOŞULLARINDA İŞÇİ SINIFI /26.04.2021

    İNKAR KRİZ GERÇEĞİNİ ORTADAN KALDIRMAYA YETMİYOR/26.04.2021

    GELİR DESTEKLİ BİR AYLIK TAM KAPANMA: HEM SAĞLIĞIMIZI, HEM DE EKONOMİYİ KORUMAK İÇİN/18.04.2021

    YOUTUBE YAYINI: KARANTİNA TV “COVID SIRASINDA ve SONRASINDA EMEK DÜNYASI”/12.04.2021

    DEVLET BÜYÜRKEN KAMUSALLIK HIZLA TASFİYE EDİLİYOR /11.04.2021

    “GÜVEN”, “İSTİKRAR” VE “ŞAHLANAN” TÜRKİYE EKONOMİSİNİN TEKNOLOJİ VE SANAYİ TEMELİ/04.04.2021

    SÜRÜ BAĞIŞIKLIĞI STRATEJİSİNE DEVAM /25.03.2021

    İKTİDAR BLOĞUNUN STRATEJİSİ ÜZERİNE/24.03.2021

    YOLSUZLUK ALGISI ENDEKSİNDE 15 PUANLIK KÖTÜLEŞME/22.03.2021

    REFORM ALGISINA DEĞİL KÖKLÜ İLERİCİ BİR DEĞİŞİME İHTİYACIMIZ VAR/14.03.2021

    COVİD 19 SALGINININ İKİNCİ YARISINDA TÜRKİYE EKONOMİSİ: GERÇEKLER VE ALGI YÖNETİMİ/07.03.2021

    “TEMEL GELİR GÜVENCESİ” ZAMANI / 03.03.2021

    COVİD-19 SALGINININ İKİNCİ YARISINDA DÜNYA: DÜNYA EKONOMİSİNE İLİŞKİN ÖNGÖRÜLER.

    KAPİTALİZM VE SPEKÜLASYON: TESLA, ELON MUSK VE BİTCOİN

    SERVETİ NEDEN VE NASIL VERGİLENDİRMELİYİZ KAMU FİNANSMANINDA YENİ PERSPEKTİF İHTİYACI VE SERVET VERGİSİ/14.02.2021

    HALK VERGİ YÜKÜ ALTINDA EZİLİYOR, VERGİ REKORTMENLERİ İSİMLERİNİ GİZLİYOR!- SERVET VERGİSİ NEDEN VE NASIL ALINMALI ? (8)/07.02.2021

    SERVETİ NASIL VE NEDEN VERGİLENDİRMELİYİZ ?(7. Bölüm) – SERVET VERGİSİ EKONOMİYE ZARAR VERİR Mİ ?/03.02.2021

    SERVETİ NEDEN VE NASIL VERGİLENDİRMELİYİZ ?(6. Bölüm) – ZENGİNLERİ VERGİLENDİRMEK İÇİN SOMUT NEDENLER ?/03.02.2021

    SERVET VERGİSİ NEDEN VE NASIL ALINMALI ? (5. Bölüm) – SERVET VERGİSİNİN FELSEFİ VE POLİTİK ARKA PLANI/03.02.2021

    SERVETİ NEDEN VE NASIL VERGİLENDİRMELİYİZ? (4. BÖLÜM) – MADALYONUN İKİ YÜZÜ: ZENGİNLİK VE YOKSULLUK/17.01.2021

    SERVETİ NASIL VE NEDEN VERGİLENDİRMELİYİZ ? (3.BÖLÜM) – EŞİTSİZLİKLER ARTIYOR VE MÜDAHALE GEREKİYOR/03.02.2021

    SERVETİ NEDEN VE NASIL VERGİLENDİRMELİYİZ? (2.BÖLÜM): COVİD 19 VE KAMU GELİRİ İHTİYACI/01.02.2021

    SERVETİ NASIL VE NEDEN VERGİLENDİRMELİYİZ ? BİRİNCİ BÖLÜM/03.01.2021

Diğer Yazılar

SEÇİMLERE GİRERKEN İÇİNDE BULUNDUĞUMUZ MANZARA!

Mert Yıldırım / 26.01.2023 Karmaşık ve son derece kritik bir siyasi iklimde seçim sürecine giriyoruz. …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir